Bàn tròn - chuyện dịch dzọt - lượm lặt (Số 1)- Nốt tịt của cu Khoa

PI in Talk đợt này sẽ mở rộng thêm những chuyện khác ngoài chuyện về môi trường.

Bài hôm nay là tập hợp các mẩu thảo luận thu thập từ một số note và status bày tỏ cảm nhận riêng về nghề "dịch dzọt"của các anh, chị bạn bè chủ blog (những người có kinh nghiệm làm nghề dịch) trên facebook để làm tư liệu cho một bài phỏng vấn sau này. Lý do là chủ blog hành nghề dịch nên gom bài hay về một chỗ để học hỏi cho tiện

Số 1- Chôm từ "nốt- tịt"- "phây" của Nguyen Pham Anh Khoa

10 Kinh nghiệm về cách học BIÊN dịch (và đời sống) dành cho sinh viên (P1)

May 17, 2013 at 9:48pm

Từ Việt sang Anh
I. Chuẩn bị/ Làm nóng người

1. Trước khi bắt tay vào dịch thì nên đọc một vài (chục) bài báo, bản tin hoặc bài viết trên mạng có liên quan đến đề tài mà mình đang dịch.
Trong đời sống cũng vậy, trước khi đi phỏng vấn thì tốt hơn hết mình nên tìm hiểu về công ty, công việc, đồng nghiệp, sếp và cả...nhà vệ sinh!

Do your homework, or else you will be tortured by the longing for a toilet.

II. Thực hiện

2. Về nội dung văn bản nguồn ( văn bản tiếng Việt cần chuyển sang tiếng Anh), đừng bao giờ trách móc vì sao nó dở, hãy thở phào là vì nó dở nên mình có rất nhiều đất để làm cho nó hay ho mà không sợ "thiếu tầm" so với tác giả văn bản gốc.

Trong đời sống, điều cần làm không phải là đổ lỗi cho hoàn cảnh. Quan trọng là ta biết chấp nhận ta đang có gì, cần gì và có thể làm gì để tận dụng hết tài sản mà ông Trời đã ban cho.

Blame the surrounding no more, for what you are given is what you are gifted at.

3. Về từ vựng; hãy cố gắng loại bỏ lối dịch cũ kỹ kiểu hễ thấy chữ "quan trọng" thì tự khắc dịch là "important". "Important" vốn chỉ là anh em cùng tổ tiên với vô số từ đồng nghĩa khác như "significant", "serious", "considerable", "essential", v.v. Cho nên hãy mở lòng ra và hào hứng đón nhận sự đa dạng của Anh ngữ. Thay vì "important", sao ta không mặc định quan trọng là "essential"? Tự nhiên thấy đời tươi mới hơn hẳn. Chẳng có ai thiệt thòi đâu mà lo!

Trong cuộc sống, chúng ta cần trải qua nhiều giai đoạn, làm nhiều công việc để được tôi luyện, rèn dũa cũng như làm mới bản thân. Nếu không có một đầu óc phóng khoáng mà cứ giữ lề lối bảo thủ, chắc hẳn Nhật Bản khó có thể đạt được một thương hiệu rộng lớn như ngày hôm nay (Vùng đất Mặt trời mọc, Hoa anh đào, phim 18+, v.v.)

Upgrade your vocabulary, as well as yourself.

4. Về lựa chọn từ vựng, cần phải cân nhắc rằng "importance" là tầm quan trọng nói chung, còn "significance" lại có nghĩa là  "một sự vật/sự việc/ hiện tượng mà tầm quan trọng của nó có ảnh hưởng đến tương lai", trong khi "gravity" (of something) lại có nghĩa là tính nghiêm trọng của một vấn đề.

VD: I don't think you realise the gravity of the situation.
Punishment varies according to the gravity of the offence.

(Nguồn:http://oald8.oxfordlearnersdictionaries.com/dictionary/gravity)

Do đó cần phải nghiêm khắc trong khâu này ở mức độ cao nhất có thể. Từ vựng có linh hồn của riêng nó.

Nói về đời sống, chỉ khi ta đã bôn ba nhiều nơi, làm nhiều việc và có nhiều trải nghiệm thì đó mới là lúc ta phát huy được năng lực của bản thân cũng như định vị được một hành trình và điểm đến phù hợp cho cuộc đời mình. Có thể nhất thời mệt mỏi với đam mê của bản thân, cũng như mệt mỏi vì từ vựng sao mà phong phú quá, nhưng đã là đam mê thì ở mãi trong tim chứ không bốc hơi đi đâu hết, cũng như từ vựng thì nằm trong từ điển cả thôi.

Vocabulary has a soul, and you also have a brand.

5. Về ngữ pháp, hãy vận dụng tốt những cấu trúc ngữ pháp thông dụng của tiếng Anh. Tiếng Việt không dùng bị động (passive voice) như "Con chuột bị ăn bởi con mèo" nhưng Anh ngữ lại rất kết cấu trúc này (nghe hợp tai), cũng như relative clauses. Các em học sinh cấp III có ham muốn trong ngành dịch thuật thì nên nắm vững ngữ pháp từ thuở mài đũng quần đi là vừa!

Nhập gia tùy tục - When in Rome, do as the Romans do

Note đã dài, mình/ em/ con/ tui gác bút ở đây. Xin mọi người lưu ý rằng đây chỉ là các kinh nghiệm và quan điểm cá nhân (của một sinh viên chưa đi làm và còn non) hoàn toàn có ý muốn đóng góp chứ không chỉ trích một trường phái dịch thuật nhất định nào cả! Nên rất mong mọi người đón nhận note này với 1 tinh thần chia sẻ, học hỏi và đóng góp xây dựng.

Chân thành cảm ơn CLB IREC COOL đã tạo cơ hội cho mình được khám phá và ngày càng phát triển bản thân. Cảm ơn bạn Nhàn ốc tiêu đã thúc ép mình nặn não ra note này =)))

10 kinh nghiệm về cách học BIÊN DỊCH (và đời sống) cho sinh viên (P2)

May 19, 2013 at 7:40pm

6/ Về văn phong, theo cá nhân người viết, các idiom (thành ngữ) và collocation (phép hợp từ) thường được vận dụng thường trực trong lối hành văn tự nhiên của người Anh/Mỹ. Có thể nói trong các văn bản dịch informal thì 2 thành phần “như Tây” (Tây-like) này giữ vai trò như một làn sinh khí mới thổi vào bài dịch, tương tự như ca dao tục ngữ của tiếng ta. Như vậy người sử dụng idiom và collocation tốt (hay thậm chí là proverb-tục ngữ) vô hình chung sẽ sở hữu một vốn từ vựng “bổ sung” giàu hình ảnh hơn nhiều so với từ vựng thông thường.

VD:Anh ấy cứ tức giận cả sáng nay
Normal: He has been so angry this morning

Idiomized: + He's like a bear with a sore head this morning.
(Gã ấy sáng nay như con gấu bị chê xấu ấy nhỉ!)



+ He saw red this morning (Sáng nay hắn giận đỏ cả mặt!)

Idiom là cả một thế giới của hình ảnh. Với idiom không ai có thể phủ nhận rằng việc học tiếng Anh đang giúp chúng ta phát triển đáng kể trí tưởng tượng của mình (không chỉ là trí thông minh ngôn ngữ). Cho nên tương tự với kinh nghiệm số 5, các em học sinh từ tiểu học đến Đại học cứ vớ thấy tài liệu idiom hay thì nên nâng niu hết mình, cũng không có ai thiệt thòi đâu mà lo!
Tự vấn lại bản thân, ngày xưa học tiếng Anh mà cứ than với đồng bọn là Idiom chả có “thực tế” gì cả, toàn làm màu! Giờ nhớ lại thấy buồn hiu vì thật ra là ngày ấy dở hơi quá nên cóc biết idiom nó “”tầm cỡ” như thế nào, giờ muốn tìm thành ngữ là toàn phải tra từ điển, xa xót xót xa T_T
Ừ, đi trên đường đời mà thấy cái gì có vẻ vô dụng thì khoan hãy vứt đi mà tốt nhất là bookmark lại. Sau này lớn rồi tự nhiên bớt ngu, lấy ra xài lại vẫn còn xịn chán! Chẳng qua tầm mình lúc đó chưa đủ so với cái “vô dụng” ấy thôi.
Maybe men should learn nail art. In the future some can be a good boy friend, some at least will be a best gay friend.
III. Hoàn thiện
7/ Về chỉnh sửa, đây là nội dung người viết tâm đắc nhất, bởi nhờ nó mà người viết có được một cảm giác “sung sướng” dịu nhẹ tiềm ẩn đâu đó khi đang dịch bài.
Nói một cách cụ thể, người làm dịch thuật không chỉ được gọi là “translator” (biên dịch viên) , họ còn có những công việc khác là “proof-reader” (hiệu đính viên) và “editor” (biên tập viên) nữa!
Điều người viết muốn chia sẻ ở đây là, để có bản dịch “đúng-hay-đẹp”, bạn nên thử một lần sắm vai cả 3 công việc trên qua 3 lần dịch một đoạn văn/văn bản.
Lần 1: Translating, bạn tạo cho văn bản nguồn một cái “khuôn”, có nghĩa là cứ dịch sát hết đi! Không quan tâm hay ho gì cả, nó là cái khuôn thì chút nữa mình sẽ bẻ, uốn, nắn các thể loại cho nó đẹp ra là xong. Ở bước này chỉ cần chuyển từ ngôn ngữ nguồn sang ngôn ngữ đích là thành công, y như Google translate á :)))
VD: Sinh vật trên được phát hiện ngày 11-8 khi hai tàu ngầm mini “Hòa bình-1” và “Hòa bình-2” lặn sâu xuống đáy hồ Baikal. Hai tàu ngầm này đã đưa lên mặt nước một số bọt biển sống ở đáy hồ.

(Nguồn:http://www.facebook.com/photo.php?fbid=4115255498291&set=pb.1790330252.-2207520000.1368850240.&type=3&theater)

Translated: The above creature was discovered on August 11^th when two mini submarines “Peace-1” and “Peace-2” dived deep into the bottom of lake Baikal.The two submarines brought to the surface some sponges living in the bottom of the lake.

Lần 2, Editing, ta đối chiếu bản dịch thô với văn bản nguồn và tiến hành hoàn thiện, dịch kỹ câu văn. Sau khi tút tát, sản phẩm dịch số II sẽ giống như phía dưới.

The aforementioned species was collected on August 11^thduring the dive of two mini submersibles “Peace-1” and “Peace-2” into the depths of lake Baikal’s water. They brought to the surface some sponges inhabiting there.
Lần 3, Proof-reading, không dùng văn bản nguồn nữa, bây giờ ta chỉ tập trung vào bản dịch đã edit và “tút tát” thêm một lần nữa, cân nhắc về văn cảnh,thể loại bài viết cũng như các kinh nghiệm người viết đã chia sẽ ở kỳ trước (cấu trúc ngữ pháp, tránh lập từ), có thể xem đây là bước sửa bản dịch. Sau khi hoàn thành, ta được sản phẩm số III “tương đối” hoàn chỉnh:

On August 11^th two mini submersibles “Mir 1” and “Mir 2” made this scientific discovery during their expedition dive into the depths of the water. Some sponges inhabiting there were spotted and brought to the surface.
(Chữ “Hòa bình” nên được dịch theo nguyên bản tiếng Nga đơn giản vì đây là tàu ngầm của Nga :3 )

(Lake Baikal được lược bỏ vì khi đối chiếu với paragraph 1 (đã qua 3 lần dịch) thì Lake Baikal đã được nhắc đến rồi. Ta không cần thuật lại nữa, thay vào đó ta sử dụng các từ vựng khác mà vẫn khiến đọc giả ngầm hiểu rằng ta đang nói đến Lake Baikal)
Số lần rà soát lại bản dịch là không hạn chế.

Cách dịch trên có khuyết điểm rất lớn là mất thời gian, tuy nhiên nó lại rất thích hợp cho những ai vừa bắt đầu chập chững bước trên con đường dịch lách đầy chông gai này. Còn về ưu điểm, nếu áp dụng nghiêm túc, bạn tự khắc sẽ cảm thấy mình rất “cool” vì
1/ đảm nhiệm nhiều công việc 1 lúc
2/ bạn cảm thấy mình kiểm soát hoàn toàn tình hình một cách ung dung và điềm đạm
3/ nếu bạn tự ti mình không có chút hoa tay nào để vẽ vời thì giờ đây bạn vẫn có thể tự tin rằng mình đang làm một người thợ đẽo chữ, gọt chữ. Cảm giác được tút tát như vậy không khác mấy so với việc một nhà điêu khắc đang tỉa tót từng chút một cho đứa con tinh thần của mình, có thể nói là "sướng"!
Dịch thuật là nghệ thuật, và người làm dịch thuật là một nghệ sĩ chuyên đẽo, gọt, mài dũa.


Về lâu về dài, khi bước vào thị trường dịch thuật chuyên nghiệp, công việc trở nên bộn bề và áp lực, thời gian gấp rút, ta không thể một lúc đảm nhận tất cả các trách nhiệm mà buộc phải nhờ đến các editor và proof reader chuyên nghiệp. Tuy nhiên, nếu bạn có thời gian hoặc đang rèn cần luyện tay nghề thì không việc gì bạn phải từ chối cách làm việc như thế này cả! Biết đâu càng rèn luyện, bạn càng thuần thục, và rồi sẽ nắm được tuyệt kỹ thực hiện bước 1, bước 2 trong đầu và chỉ viết bước 3 ra giấy thì sao ;))
Phiếm đàm về đời sống, khi muốn giải quyết việc gì, tốt nhất là nên bình tĩnh và suy xét cẩn thận, đa chiều. Chuyên viên quảng cáo phải biết được khách hàng nghĩ gì về sản phẩm mình quảng bá, vậy người làm nghề dịch cũng phải có 1 góc nhìn bao quát từ đọc giả, mọi đọc giả, từ khâu hiệu đính đến biên tập và tất nhiên là người đặt hàng. Cũng như tình cảm phải từ từ thấu hiểu được lẫn nhau thì mới mong mưu cầu hạnh phúc bền vững được.
Turtles and snails must be great writers because they can focus on all sides of one single scenery for a day or even a week. I wish they could talk to me about it!



IV/ Vững bước

8/ Về năng lực bản thân, hãy luôn trau dồi kiến thức về cả ngôn ngữ nguồn và ngôn ngữ đích, về chuyên ngành dịch thuật của mình (kinh doanh, kỹ thuật, marketing...) và kiến thức xã hội, đời sống, càng nhiều càng tốt. Không bao giờ được thỏa mãn với khả năng hiện tại của bản thân, bởi lẽ tốc độ của nền kinh tế tri thức không cho phép người làm dịch thuật dừng lại và thư giãn. Nếu bạn không bắt kịp với tri thức mới, bạn sẽ bị đào thải ngay!

Dịch thuật và Quảng cáo đều là những phương tiện truyền thông gần gũi với mọi người!

(Nguồn: http://www.facebook.com/notes/aiim-marketing-communication-skills-training-center/mini-contest-think-as-advertising-people/510874988961939)

9/ Về học hỏi người khác, giả sử bạn tham khảo nhiều bản dịch chung một ngôn ngữ đích của cùng một văn bản, hãy luôn mở lòng và đón nhận những cách thức dịch mới của các đồng nghiệp, đừng để cái tôi cá nhân lấn át bản thân khiến mình dễ tự ái và không học thêm được gì! Và ngược lại, bạn cũng phải tự tin là mình đã dồn tâm huyết với bản dịch của mình và sẵn sàng tranh luận với đồng nghiệp về phương pháp dịch tối ưu nhất nếu cần thiết (hoặc thấy hứng thú)!

Proz.com - trang thông tin dịch thuật được nhiều doanh nghiệp dịch thuật và dịch giả ưa dùng!

10/ Về chia sẻ kinh nghiệm dịch, người viết có may mắn được tiếp xúc với nhiều website chia sẻ kiến thức marketing rất phong phú và tường tận, và sinh viên cảm thấy yêu thích marketing/advertising một phần cũng vì sự gần gũi và tính thực tiễn mà các marketing/advertising blog và website này mang lại. Do vậy, người viết cho rằng việc chia sẻ tri thức về ngành dịch thuật, một chuyên ngành có vai trò đầu tàu trong công cuộc chấn hưng đất nước (như Nhật Bản đã và đang làm; xin đọc cuốn Khuyến học của Fukuzawa Yukichi để tham khảo thêm) nhưng còn lạ lẫm với giới trẻ Việt, là một việc làm chính đáng và cần được phát huy nhiều hơn, bởi nhiều người hơn và chất lượng cao hơn.

Còn "học như thế nào?" thì Fukuzawa-nhà tư tưởng nổi tiếng của châu Á đã chỉ rõ, người học "cần thiết phải đọc tất cả các quyển sách của châu Âu đã được dịch ra tiếng Nhật. Đối với các bạn trẻ có khả năng thì tôi khuyên nên đọc trực tiếp các nguyên bản bằng tiếng Anh, Pháp, Đức. Khi học phải nắm được nội dung chủ yếu của môn học, trên cơ sở đó phải hiểu được bản chất cơ bản của mọi sự vật". Ở đây, Fukuzawa đã đưa ra một ý tưởng mới mẻ về vấn đề tính cấp thiết của việc dịch thuật và yêu cầu đọc nguyên bản kinh điển bằng ngoại ngữ trong nghiên cứu và học tập. Từ việc trả lời hai câu hỏi trên, Fukuzawa nhấn mạnh rằng, chỉ có học như thế mới hiệu quả và có ích cho cuộc sống. Đó chính là "thực học" mà ai cũng phải học, là nội dung giáo dục mà hết thảy mọi người đều phải tự trang bị, không phân biệt đẳng cấp, khoảng cách giàu nghèo.

Thay cho lời kết, người viết hy vọng chính bản thân mình, cũng như những ai có chung chí hướng bước trên con đường dịch thuật chuyên nghiệp, sẽ luôn tìm được cơ hội mới để phát triển và vươn lên. Mong rằng trong tương lai 2 chữ "dịch thuật" sẽ phần nào trở nên quen thuộc hơn trong tâm trí của ngày càng nhiều sinh viên và tất cả những ai có trái tim còn trẻ.

Dịch thuật là con đường chấn hưng đất nước! Từ những dịch giả, sự tiến bộ của thế giới được khai sáng cho một quốc gia!

Life is all about learning & sharing!

P/S:

Hiểu thêm về tầm quan trọng của dịch thuật

http://www.erct.com/2-ThoVan/TranVTho/Dichthuatvatinhthancauhoc.htm

Link đến Phần 1:

http://www.facebook.com/notes/nguy%E1%BB%85n-ph%E1%BA%A1m-anh-khoa/10-kinh-nghi%E1%BB%87m-v%E1%BB%81-c%C3%A1ch-h%E1%BB%8Dc-bi%C3%AAn-d%E1%BB%8Bch-v%C3%A0-%C4%91%E1%BB%9Di-s%E1%BB%91ng-d%C3%A0nh-cho-sinh-vi%C3%AAn-p1/508009212580974

Xem thêm về nghề Biên tập viên ở link sau:

http://5xublog.org/2013/04/25/nhung-thu-ma-ho-phang/

(Em cảm ơn cô Hà đã cho em được đọc bài viết này ạ! :D )

 Còm men hay:
Ha Nguyen  "phần 2 của e có rõ ràng hơn phần 1, song mình thấy cái phần thực hiện, phần quan trọng nhất thì hơi sơ sài. phần chỉnh sửa, hiệu đính, biên tập thì ok rồi, còn phần học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm mình nghĩ nên cho vào phần 1 - chuẩn bị thì hơn. Vả lại dịch thuật ko chỉ là nghệ thuật, nếu xem nó là một khoa học thì nên nói qua về các cách dịch (có 1 bài của bác Hồ Đắc Túc mình đã post trên trang mình có nói về điều này, trong đó nhấn mạnh cách dịch tối ưu nhất là dịch ý, và cách dịch tệ nhất, dễ phạm lỗi nhất là dịch từ). Hơn nữa mình góp ý là e nên xem dịch thuật như 1 vòng xoáy trôn ốc, nghĩa là 1-2-3 rồi 1'-2'-3', chứ ko phải 1-2-3 là hết. Dịch xong, sửa xong, lại tiếp tục học hỏi, trao đổi, hoàn thiện bản dịch (hình như e cũng có ý đó mà nói chưa rõ). Nó cũng giống như quá trình dạy-học, soạn giáo trình, chương trình học vậy e ạ."